Stemtips

Specifieke doelgroepen

Stemtips voor leerkrachten

Alle doelgroepen

Als spreker is het belangrijk om je stem goed te verzorgen. Niet alleen professionele stemgebruikers (zangers, acteurs, leerkrachten, journalisten, advocaten, …) hebben baat aan een goede stemzorg. Iedereen die zijn/haar stem wilt onderhouden kan gerichte adviezen naleven. Hier vind je een lijst met diverse adviezen op het vlak van spreektechniek, stemmisbruik en leefgewoonten om een goede stemzorg en stemhygiëne te bekomen.

Hoe ga je te werk?
checklistKies 2-3 adviezen die voor jou het meest relevant zijn. Ga hiermee enkele weken intensief aan de slag. Gebruik reminders om jezelf hiervan bewust te maken gedurende de dag. Dit kan je doen door een alarm te laten afgaan, een briefje te kleven, … Integreer elk advies stap voor stap in je dagelijks leven om een langdurig effect te bereiken.

Spreektechniek

  1. Een goede stem start met een ontspannen lichaam en geest:
    In onze huidige maatschappij hebben we het erg druk en dienen we alles gehaast te doen. Hierbij vergeten we vaak om onszelf even de tijd te nemen om tot rust te komen. Daarnaast kan het zijn dat we steeds gefocust zijn op hoe we overkomen en/of de inhoud die we willen vertellen. Geef jezelf de tijd om rustig te ademen en jezelf tijd te geven voor, tijdens en na het spreken.
  2. Zorg steeds voor een ontspannen stem:
    Stemproblemen gaan vaak gepaard met overmatige spierspanning in en rondom het strottenhoofd. Zelfs vóór aanvang van stemproblemen zien we dat mensen dit gedrag stellen: bv. na langdurig praten, spreken in omgevingslawaai, tijdens een verkoudheid, … Probeer steeds ‘zo weinig mogelijk’ moeite te doen om te spreken. Indien het moeilijk is om ontspannen stem te geven, kan je deze best even laten rusten. Vaak wordt een ontspannen stem verward met een ‘lage’ stem, waardoor sprekers een tè lage spreektoonhoogte aannemen. Ook dit kan ongewenste spierspanningen creëren. Als de spieren ontspannen, zal je toonhoogte automatisch dalen.
  3. Warm je stem op vóór een spreekactiviteit:
    Spreken is topsport! Het lijkt vanzelfsprekend dat we dit meerdere uren per dag volhouden. Net zoals alle spieren in ons lichaam, dienen we de werking van onze stemplooien rustig op te bouwen door een goede opwarming. Hiervoor kan je gerichte opwarmingsoefeningen uitvoeren. Een eenvoudig voorbeeld is om een ontspannen zoemklank (/m/, /n/ of /ng/) te gebruiken en wat glijtonen te maken rond een comfortabele toonhoogte. Je start met een zuchtend geluid te maken op één van de zoemklanken. Nadien kan je omhoog en omlaag glijden met de stem. Zorg ervoor dat dit steeds zeer ontspannen aanvoelt.
  4. Spreek op een aangepaste luidheid:
    We dienen ons spreekvolume steeds aan te passen aan de omgeving en de personen waarmee we in gesprek zijn. Maak jezelf ervan bewust als je de neiging hebt om te luid of te stil te spreken. Probeer dit aan te passen zonder jezelf te forceren.
  5. Neem voldoende adempauzes:
    We willen graag veel informatie geven op zo weinig mogelijk tijd. Hierdoor geven we onszelf niet meer de tijd om adem te nemen. Zorg dat je zelf eerst een rustige ademhaling hebt vooraleer je het spreken aanvat. Deze rust zal het effect van je informatie verhogen.
  6. Spreek op een aangepaste snelheid:
    Snel praten maakt de informatie voor de luisteraar vaak onduidelijk. Spreek rustig, maar duidelijk. Vaak gaat snel praten gepaard met onvoldoende adempauzes en een gejaagde persoonlijkheid. Kom eerst zelf tot rust voordat je spreekt.
  7. Neem voldoende stemrust:
    Uit onderzoek blijkt dat de cellen van de stemplooien zich zeer snel kunnen herstellen. Daarom is voldoende stemrust nemen een absolute noodzaak. Als professionele stemgebruiker kan je stemrust op verschillende manieren toepassen. Tijdens de spreekactiviteit kan je onnidige herhalingen vermijden, laat je de ander zo vaak mogelijk aan het woord, … Na de spreekactiviteit laat je de stem volledig rusten en drink je voldoende niet-bruisend water.

Stemmisbruik

  1. Vermijd overmatig hoesten/kuchen/keelschrapen:
    We hoesten, kuchen of schrapen de keel vaak omwille van slijmvorming ter hoogte van de stemplooien. Vaak gebeurt dit zelfs onbewust. Overmatig hoesten/kuchen/keelschrapen kan de stemplooien beschadigen omdat ze met grote kracht tegen elkaar worden gedrukt. Doordat de slijmvlieslaag op de stemplooien beschadigd wordt, kan er een chronische prikkeling ontstaan. Hierdoor kan je in een vicieuze cirkel terechtkomen. Probeer deze te doorbreken door je eerst bewust te worden van dit gedrag en nadien af te bouwen.
  2. Beperkt ongecontroleerd én overmatig gillen/schreeuwen:
    Schreeuwen in het dagelijks leven heeft vaak het ongewenste effect. Dit kan ook voor je stem een schadelijk effect hebben. Indien je omwille van professionele redenen (acteren/zingen) vaak moet gillen en/of schreeuwen, doe dit dan steeds met een juiste techniek en neem tijdig stemrust.
  3. Vermijd ongecontroleerd imiteren van stemmen:
    Kleuterleerkrachten en acteurs zijn vaak goede stemimitators. Zij willen hun personages veel kleur geven door hun stem te veranderen. Ook in het dagelijks leven veranderen wij onze stem, waardoor deze ‘anders’ klinkt: als we tegen een baby/kindje praten, als we tegen dieren praten, … Maak jezelf hiervan bewust. Indien deze stemimitaties gepaard gaan met overmatige spierspanning, probeer je deze los te laten. Soms is het raadzaam om de stemimitaties gedurende enige tijd te vermijden en te zorgen voor een goede stemrust.

Leefgewoonten

  1. Hydrateer je stemplooien vóór, tijdens en na een spreekactiviteit:
    Inhalator

    Inhalator

    Wanneer de stemplooien voldoende bevochtigd zijn, neemt de flexibiliteit toe. Hierdoor gaan ze beter sluiten én gemakkelijker trillen. Ook bij infecties aan de luchtwegen is het raadzaam om je stemplooien frequent te hydrateren. Drink regelmatig niet-bruisend water. Dit doe je niet enkel voor of na de spreekactiviteit. Vaak vergeten we om gedurende een spreekactiviteit ook frequent water te drinken. Wil je graag extra hydrateren, dan is waterdampen (zonder toevoeging van kruiden) een goed hulpmiddel. Doe dit gedurende enkele dagen zeer frequent. Het helpt je stemplooien ontspannen en het herstelt het weefsel. Een optimaal resultaat bereik door dit te combineren met stemrust.

  2. Beperk caffeïnegebruik:
    Koffie en energiedrank zorgt ervoor dat we een ‘wakker’ gevoel krijgen. Dit gevoel is slechts van korte duur en is hindert de stemplooien. Bij overmatig gebruik raken ze uitgedroogd, waardoor het de werking van de stemplooien verstoort. Zorg voor een goede nachtrust en probeer zoveel mogelijk over te schakelen naar niet-bruisend water, thee of caffeïnevrije koffie.
  3. Beperk alcoholgebruik:
    Overmatig alcoholgebruik zorgt ervoor dat de fijne motoriek en de gevoeligheid verminderen. Denk maar aan de slappe articulatie die ‘dronkemanspraat’ zeer typisch maakt. De effecten zijn er ook op het niveau van de stemplooien. Ze zullen minder goed trillen omdat ze uitdrogen. Daarnaast heeft alcohol een sterke invloed op de werking van de maag en kan het reflux (=maagzuur) in de hand werken.
  4. Beperk laat en rijkelijk eten:
    Eet niet later dan 2 tot 3 uur voor het slapengaan. Tijdens het slapen zal ook je maag een pauze nemen. Het onverteerde voedsel kan via de slokdarm terug in de keelwand terechtkomen. Hierdoor kan je keelwand geïrriteerd raken en ’s ochtends het gevoel van een droge keel, slijmvorming of ochtendheesheid veroorzaken.
  5. Zorg voor een goede nachtrust:
    Vermoeidheid kan ervoor zorgen dat je stem hees of schor klinkt. Raadpleeg een arts indien er lange periodes van oververmoeidheid zijn.